Cytryniec chiński to roślina, która od wieków jest wykorzystywana przez medycynę Dalekiego Wschodu. W zielarstwie zastosowanie znalazł owoc Schisandra chinensis. Posiada on zapach, który przywołuje skojarzenia z cytryną. Pierwotnie ww. roślinę uprawiano głównie w Chinach, dlatego potocznie określa się ją mianem cytryńca chińskiego. Europa zaczęła wykorzystywać jej właściwości stosunkowo niedawno. Gatunek Schisandra chinensis zalicza się do roślin określanych jako adaptogeny, czyli substancji roślinnych, które według badań mogą wspierać zdolność organizmu do przystosowania się do stresu i utrzymania równowagi fizjologicznej. Na tym jednak działanie cytryńca chińskiego się nie kończy. Co warto o nim wiedzieć?
Co to jest cytryniec chiński (Schisandra chinensis)?
Ta roślina pochodząca z obszarów Azji to dwupienne pnącze, które osiąga wysokość nawet kilkunastu metrów. Występujący naturalnie cytryniec chiński drzewa i krzewy oplata niczym bluszcz, w ogrodach i parkach często zaś korzysta z podpórki w postaci pergoli. Wybrane odmiany cytryńca chińskiego sadzi się także w europejskich i amerykańskich parkach jako rośliny ozdobne. W Polsce kwitną one pod koniec maja i na początku czerwca. We wrześniu i październiku dojrzewają owoce cytryńca chińskiego, które mają kolor czerwony. Posiadają one zwykle średnicę około 5–8 mm i występują w postaci gron.
Schisandra chinensis w monografiach WHO
Od wieków wykorzystuje się właściwości cytryńca chińskiego w medycynie Dalekiego Wschodu. Jednak kraje zachodnie dopiero stosunkowo niedawno zwróciły uwagę na Schisandra chinensis, o czym najlepiej świadczy fakt, że surowiec ten został opisany m.in. w monografiach Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczących roślin leczniczych. Niestety, cytryniec chiński najlepiej rośnie na swoim pierwotnym obszarze występowania. Chiny, Korea, Japonia i rosyjski Daleki Wschód zapewniają Schisandra chinensis optymalne warunki rozwoju. Choć w Europie i USA uprawia się tę roślinę zielarską, to często sadzi się ją również jako ozdobę ogrodów i parków.
Owoce cytryńca chińskiego jako surowiec zielarski
Owoce cytryńca chińskiego to surowiec zielarski, który cieszy się sporym zainteresowaniem ze względu na zawartość wielu cennych substancji. Jego charakter bardzo dobrze oddaje chińska nazwa wuweizi. Pod tym obco brzmiącym określeniem kryje się owoc o pięciu smakach. W krajach Dalekiego Wschodu wierzono, iż termin ten najlepiej odzwierciedla oddziaływanie Schisandra chinensis na organizm człowieka. Każdy z pięciu smaków według tradycyjnej medycyny chińskiej miał wpływać na inną część ciała, razem zapewniając ustrojowi stan równowagi. Rzeczywiście poszczególne części owocu cytryńca chińskiego mogą pobudzać odmienne kubki smakowe.
Właściwości liścia cytryńca chińskiego
Choć przemysł zielarski wykorzystuje owoce Schisandra chinensis do produkcji suplementów diety, kosmetyków i pozyskiwania surowców wykorzystywanych w fitoterapii, to właściwości liści cytryńca chińskiego także spotkały się z zainteresowaniem. Roztaczają one niezwykły aromat, w którym dominują cytrusowe nuty. Z tego powodu wykorzystuje się je do przyrządzania pachnących naparów. W tradycyjnej medycynie ludowej napary z liści lub owoców bywały stosowane m.in. jako środek wspierający witalność organizmu.
Cytryniec chiński – jakie ma działanie i właściwości?
Właściwości cytryńca chińskiego wzbudziły szerokie zainteresowanie w świecie naukowym. Schisandra chinensis obfituje w cenne substancje chemiczne. Za najważniejsze uchodzą lignany cytryńca chińskiego, takie jak schizandryny i gomizyny. Z tej rośliny można też uzyskać olejek eteryczny zawierający m.in. monoterpeny i seskwiterpeny. Ponadto cytryniec chiński zawiera witaminę C oraz inne związki o właściwościach antyoksydacyjnych. Schisandra chinensis dostarcza również różne składniki mineralne, takie jak mangan, żelazo, wapń, miedź czy cynk.
Właściwości antyoksydacyjne cytryńca chińskiego
Współczesny człowiek każdego dnia jest narażony na działanie stresu oksydacyjnego. Wolne rodniki powstają w jego organizmie wskutek przemian metabolicznych, ale również w wyniku stresu oraz oddziaływania niektórych czynników zewnętrznych, takich jak zanieczyszczenia środowiska. Te reaktywne cząstki mogą prowadzić do uszkodzeń w organizmie. Wykazano, iż przyczyniają się do uszkodzenia makromolekuł komórkowych, w tym białek, lipidów i kwasów nukleinowych (DNA). Stres oksydacyjny może przyspieszać procesy starzenia się organizmu i odgrywa rolę w rozwoju wielu chorób, w tym chorób nowotworowych. Organizm wytwarza naturalne przeciwutleniacze, jednak ich działanie może być niewystarczające przy zwiększonym stresie oksydacyjnym. Z tego powodu zaleca się, aby antyoksydanty dostarczać również z dietą. Cytryniec chiński stanowi źródło związków o właściwościach przeciwutleniających, takich jak m.in. rutozyd, kwercetyna, izokwercetyna i kwas chlorogenowy. Wspomniane antyoksydanty mogą wspomagać neutralizację wolnych rodników.
Działanie hepatoprotekcyjne cytryńca chińskiego
Lignany cytryńca chińskiego to grupa substancji chemicznych zaliczanych do metabolitów wtórnych, z którymi naukowcy wiążą spore nadzieje. Z przeprowadzonych badań wynika, iż posiadają one duży potencjał biologiczny i mogą być przedmiotem badań w kontekście wspomagania organizmu w przypadku różnych dolegliwości zdrowotnych. Właściwości hepatoprotekcyjne cytryńca chińskiego to temat, któremu poświęcono wiele prac naukowych. Zauważono, że lignany wyodrębnione ze Schisandra chinensis mogą wykazywać działanie ochronne wobec komórek wątroby oraz wpływać na procesy metaboliczne zachodzące w tym narządzie. W rezultacie komórki tego narządu detoksykacyjnego mogą być lepiej chronione przed działaniem niektórych czynników uszkadzających. Ponadto wykazano, iż związki takie jak gamma-schizandryna, schizandryna B, wuweizisu B oraz gamma-schizandryna B mogą wspierać procesy detoksykacyjne zachodzące w wątrobie, m.in. poprzez wpływ na aktywność wybranych enzymów.
Pozostałe właściwości Schisandra chinensis
Działanie cytryńca chińskiego to również:
- regulacja układu immunologicznego, który ma za zadanie nie tylko zwalczać mikroorganizmy potencjalnie chorobotwórcze, ale także uczestniczyć w eliminowaniu nieprawidłowych komórek, m.in. poprzez procesy takie jak apoptoza;
- wspieranie prawidłowych funkcji układu krążenia – zauważono, że lignany wyodrębnione ze Schisandra chinensis mogą wykazywać korzystny wpływ na mięsień sercowy oraz uczestniczyć w regulacji ciśnienia tętniczego;
- zmniejszenie objawów choroby wrzodowej – w badaniach przedklinicznych wykazano, że lignany cytryńca chińskiego mogą wspomagać procesy ochronne i regeneracyjne błony śluzowej przewodu pokarmowego;
- wpływ na osteoblasty, czyli komórki kościotwórcze, których przewaga nad osteoklastami (komórkami odpowiedzialnymi za resorpcję kości) może sprzyjać utrzymaniu prawidłowej gęstości mineralnej kości. Z tego powodu cytryniec chiński bywa rozważany jako składnik suplementów diety dla kobiet w wieku okołomenopauzalnym, które są szczególnie narażone na rozwój osteoporozy;
- ochronny wpływ na komórki nerwowe – w badaniach eksperymentalnych wykazano, że niektóre związki obecne w Schisandra chinensis mogą wykazywać działanie neuroprotekcyjne, co jest przedmiotem badań w kontekście chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera czy choroba Parkinsona;
- właściwości antybakteryjne – badania laboratoryjne wskazują, że ekstrakty z rośliny Schisandra chinensis mogą ograniczać namnażanie niektórych szczepów bakterii. Zjawisko to jest przedmiotem badań ze względu na narastający problem antybiotykooporności oraz odporności na środki dezynfekujące. Ekstrakty z cytryńca chińskiego są również analizowane pod kątem potencjalnego zastosowania jako naturalne substancje konserwujące w przemyśle spożywczym i kosmetycznym.
Cytryniec chiński a kortyzol
Cytryniec chiński jest zaliczany do adaptogenów, czyli roślin, które według badań mogą wspierać zdolności przystosowawcze organizmu w sytuacjach stresowych. Adaptogeny, w tym Schisandra chinensis, wpływają na reakcję organizmu na stres oraz na funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, która odpowiada m.in. za regulację wydzielania kortyzolu. Ten hormon stresu ma za zadanie zmobilizować organizm do działania. Niestety, kiedy przez dłuższy czas jego stężenie utrzymuje się na wysokim poziomie, może zaburzać prawidłowe funkcjonowanie ustroju. Może to sprzyjać m.in. bezsenności, insulinooporności, nadwadze, problemom z koncentracją i spadkowi libido.
Cytryniec chiński a odchudzanie
W badaniach przeprowadzonych na szczurach wykazano, iż ekstrakt z cytryńca chińskiego może wpływać na procesy metaboliczne związane z otyłością. Spożywanie wysoko przetworzonej żywności, przewlekły stres oraz niedostateczna aktywność fizyczna to trzy czynniki, które w znacznej mierze zwiększają ryzyko rozwoju insulinooporności. Ekstrakt z cytryńca chińskiego bywa analizowany w kontekście wspomagania kontroli masy ciała, ponieważ może wpływać na metabolizm glukozy. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że niektóre związki obecne w tej roślinie mogą hamować aktywność alfa-amylazy, czyli enzymu odpowiedzialnego za rozkład skrobi do cukrów prostych. W rezultacie tempo wzrostu stężenia glukozy we krwi po posiłku może być mniejsze.
Warto podkreślić, iż Schisandra chinensis to roślina adaptogenna, która wpływa na reakcję organizmu na stres. Nadmiar hormonu stresu prowadzi do bezsenności i trudności z koncentracją. Osoba, która odczuwa zmęczenie, często próbuje dodać sobie energii, sięgając po wysokokaloryczne przekąski. Sprzyja to rozwojowi otyłości. Cytryniec chiński może wspierać adaptację organizmu do stresu, co może pociągać za sobą poprawę samopoczucia i lepszą kontrolę apetytu.
Cytryniec chiński a menopauza
Lignany z cytryńca chińskiego mogą wspomagać redukcję dokuczliwych objawów przekwitania, do których zaliczyć można uderzenia gorąca, nocne poty i kołatanie serca. Ponadto w badaniach sugeruje się, iż mogą one wspierać zdrowie układu krążenia. Schisandra chinensis wpływa też na aktywność osteoblastów, czyli komórek kościotwórczych, przez co może odgrywać rolę w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu tkanki kostnej i profilaktyce osteoporozy.
Cytryniec chiński – dla kogo?
Liczne właściwości cytryńca chińskiego wzbudzają spore zainteresowanie przemysłu farmaceutycznego i kosmetycznego. Ta roślina adaptogenna może wspomagać redukcję stresu oraz wspierać funkcje poznawcze. Z tego powodu jej suplementacja jest pomocna u osób wykonujących pracę intelektualną i kreatywną, które zmagają się z przewlekłym napięciem nerwowym.
Bibliografia:
- Bogacz K.; Składniki zwiększające libido w napojach funkcjonalnych; 2012, Przemysł Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny, 56 (07-08)
- Ciecinski J.; Cytryniec chiński; 1999, Aura 7, s. 38-39
- Hancke J.L., Burgos R.A. i Ahumada F.; Schisandra chinensis (Turcz.) baill; 1999, Fitoterapia 70 (5), s. 451-471
- Huyke C., Engel K., Simon-Haarhaus B., Quirin K.W. i Schempp C.M.; Composition and Biological Activity of Different Extracts from Schisandra sphenanthera and Schisandra chinensis; 2007, Planta Med, 73 (10), s. 1116-1126
- Panossian A., Wikman G.; Pharmacology of Schisandra chinensis Bail.: an overview of Russian research and uses in medicine; 2008, Journal of ethnopharmacology, 118 (2)
- Nowak A., Zakłos-Szyda M., Błasiak J., Nowak A., Zhang Z. i Zhang B.; Potential of Schisandra chinensis (Turcz.) Baill. in Human Health and Nutrition: A Review of Current Knowledge and Therapeutic Perspectives; 2019, Nutrients, 11(2)
- Park J., Han S., Park H.; Effect of Schisandra chinensis Extract Supplementation on Quadriceps Muscle Strength and Fatigue in Adult Women: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial; 2020, Int J Environ Res Public Health, 17(7)
- Park J.Y., Kim K.H; A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of Schisandra chinensis for menopausal symptoms; 2016, Climacteric, 19 (6)
- Park S., Hong S.M., Ahn I.S., Kim Y.I., Lee J.B.; Huang-Lian-Jie-Du-Tang supplemented with Schisandra chinensis Baill. and Polygonatum odoratum druce improved glucose tolerance by potentiating insulinotropic actions in islets in 90% pancreatectomized diabetic rats; 2009, Biosci. Biotechnol. Biochem., 73, s. 2384-2392
- Szopa A., Ekiert R., Ekiert H.; Current knowledge of Schisandra chinensis (Turcz.) Baill. (Chinese magnolia vine) as a medicinal plant species: a review on the bioactive components, pharmacological properties, analytical and biotechnological studies; 2017, Phytochem Rev., 16(2), s. 195-218
- Szopa A., Ekiert R., Ekiert H.; Cytryniec chiński (Schisandra chinensis) – nowy farmakopealny gatunek: badania chemiczne, biologiczna aktywność, znaczenie lecznicze, walory kosmetyczne, metody analityczne oraz badania biotechnologiczne, 2012, Farm Pol, 68 (12), s. 832-843
- Szopa A., Klimek M., Ekiert H.; Cytryniec chiński (Schisandra chinensis) – znaczenie lecznicze i kosmetyczne; 2016, Pol J Cosmetol, 19(4), s. 274-284
- Szopa A., Klimek-Szczykutowicz M., Kokotkiewicz A., Dziurka M., Luczkiewicz M., Ekiert H.; Phenolic acid and flavonoid production in agar, agitated and bioreactor-grown microshoot cultures of Schisandra chinensis cv. Sadova No. 1 – a valuable medicinal plant; 2019, Journal of Biotechnology, Vol. 305, s. 61-70
- Szopa A., Warzecha A., Klimek-Szczykutowicz M., Stańczyk K., Kubica P. i Ekiert H.; Cytryniec chiński (Schisandra chinensis (Turcz.) Baill.) – z tradycyjnej medycyny chińskiej do współczesnej fitoterapii; 2018, HERB DOI 10.32094
- Qu Y., Chan J.Y., Wong C.W., Cheng L., Xu C., Leung A.W., Lau C.B.; Antidiabetic Effect of Schisandre Chinensis Fructus Involves Inhibition of the Sodium Glucose Cotransporter; 2015, Drug Dev Res., 76(1), s.1-8
- Zhao T., Mao G., Mao R., Zou Y., Zheng D., Feng W., Ren Y., Wang W., Zheng W., Song J., Chen Y., Yang L, Wu X., 2013, Antitumor and immunomodulatory activity of water-soluble low molecular weight polysaccharide from Schisandra chinensis (Turcz.) Baill; 2013, Food and Chemical Toxicology,Vol. 55, s. 609-616
Informacje zawarte na blogu nie powinny być wykorzystywane lub traktowane jako porada medyczna.
