Zgodnie z definicją, adaptogenami określa się nietoksyczne rośliny, które pomagają człowiekowi lepiej radzić sobie ze stresem, przywracając organizm do stanu wewnętrznej równowagi. Dlaczego niektóre grzyby również zaliczono do tej grupy? Wynika to ze zmian, jakie zaszły w systematyce – przez lata grzyby klasyfikowano jako rośliny, a dopiero stosunkowo niedawno wyodrębniono je jako osobne królestwo.
Jak działają grzyby adaptogenne i czy ich stosowanie jest bezpieczne? Na jakie gatunki warto zwrócić szczególną uwagę?
Grzyby adaptogenne
Niektóre gatunki grzybów rosną w bardzo niesprzyjających warunkach, przez co musiały wykształcić mechanizmy przystosowawcze umożliwiające przetrwanie mimo silnego stresu fizjologicznego. Badacze zauważyli, że zawarte w nich substancje bioaktywne wspierają odporność na stres u ssaków. Na grzyby adaptogenne powinny zwrócić uwagę osoby zmagające się z silnym napięciem nerwowym.
Naukowcy wyróżniają kilka rodzajów stresu. Stres emocjonalny pojawia się przy nieprzewidzianych trudnościach lub traumatycznych wydarzeniach. Stres biologiczny obserwuje się u osób, których organizm walczy z infekcją lub wykazuje skłonność do autoagresji. Stres chemiczny związany jest z zaburzeniem równowagi między wolnymi rodnikami a antyoksydantami, co prowadzi do stresu oksydacyjnego i uszkodzeń makromolekuł, takich jak białka czy kwasy nukleinowe.
Grzyby adaptogenne wspierają prawidłowe funkcje organizmu w sytuacjach nadmiernego przeciążenia. Pomagają regulować poziom kortyzolu, adrenaliny i noradrenaliny, przyczyniając się do przywrócenia wewnętrznej równowagi. Dodatkowo wpływają na stężenie neuroprzekaźników odpowiedzialnych za nastrój, wspierając stabilność emocjonalną.
Co ważne – grzyby adaptogenne nie wykazują właściwości psychoaktywnych. Zanim zaliczono je do tej wąskiej grupy organizmów, przeszły badania potwierdzające ich nietoksyczność. Wiele osób kojarzy grzyby głównie z halucynogenami, stąd naturalna nieufność wobec adaptogenów. Tymczasem są one bezpieczne, nie uzależniają i nie wywołują zaburzeń świadomości.
Zobacz także
Najpopularniejsze grzyby adaptogenne
Naukowcy wyodrębnili kilka gatunków grzybów adaptogennych, które różnią się miejscem występowania, składem chemicznym i właściwościami prozdrowotnymi. Łączy je nietoksyczność oraz zdolność wspierania nieswoistej odporności na stres u ssaków, co jednocześnie przyczynia się do przywracania homeostazy. Do najpopularniejszych gatunków należą kordyceps chiński, reishi, chaga oraz soplówka jeżowata (lion’s mane).
Dla kogo kordyceps chiński?
Kordyceps chiński występuje na Wyżynie Tybetańskiej oraz w Nepalu. Jest pasożytem roślin i grzybów, spotykanym powyżej 3000 metrów nad poziomem morza. Tradycyjnie przygotowuje się z niego napar, który pomaga zmniejszyć zmęczenie i zwiększa witalność. Kordyceps chiński, znany także jako maczużnik chiński czy „himalajska Viagra”, był badany pod kątem wpływu na układ krążenia, odpornościowy, oddechowy i endokrynologiczny.
Wykazano, że kordyceps chiński stabilizuje gospodarkę węglowodanową, dlatego może wspomagać profilaktykę i leczenie cukrzycy. Jednocześnie wspiera zdrowie wątroby – głównego narządu detoksykacyjnego organizmu. Suplementacja kordycepsem poprawia wydolność płuc, co jest istotne dla sportowców i osób aktywnych fizycznie. Zawarty w nim kwas kordycepinowy wspomaga odporność i może zmniejszać ryzyko infekcji. Dodatkowo maczużnik chiński dostarcza przeciwutleniacze, które pomagają redukować stres oksydacyjny.
Jakie właściwości wykazuje grzyb reishi?
Reishi jest wykorzystywany w medycynie naturalnej od około 4 tysięcy lat. Zauważono, że wspiera zdrowie wątroby, a także może pomagać przy artretyzmie, wrzodach żołądka i astmie. Początkowo był bardzo drogim surowcem, na który mogli sobie pozwolić tylko nieliczni. Dzięki rozwojowi jego hodowli udało się obniżyć cenę i udostępnić reishi szerszej grupie osób.
Jak działają grzyby adaptogenne?
Choć wszystkie grzyby adaptogenne pomagają lepiej funkcjonować w warunkach stresu, między poszczególnymi gatunkami istnieją różnice. Dlatego warto dobierać je do indywidualnych potrzeb organizmu.
Jakie właściwości wykazuje kordyceps chiński? Kiedy warto stosować te grzyby adaptogenne?
Kordyceps chiński posiada wiele cennych właściwości. Maczużnik chiński wykazuje m.in. właściwości antyoksydacyjne. Podczas zakażenia obserwuje się zwiększone wydzielanie czynników prozapalnych, które nasilają stres oksydacyjny prowadzący do uszkodzeń struktur komórkowych.
Podczas infekcji organizm produkuje więcej czynników prozapalnych, co zwiększa stres oksydacyjny i może prowadzić do uszkodzeń struktur komórkowych.
Maczużnik chiński jest bogatym źródłem polisacharydów, które wspomagają działanie makrofagów – komórek odpornościowych docierających jako pierwsze w miejsce zakażenia i zwalczających patogeny. Wspiera odporność organizmu, zwiększając jego zdolność do obrony przed infekcjami.
Polifenole i inne związki bioaktywne zawarte w maczużniku chińskim mogą wspierać organizm w ograniczaniu stresu oksydacyjnego. Wolne rodniki powstają m.in. podczas oddychania komórkowego, gdy uwalniana jest energia z cukrów, tłuszczów i białek. Ich poziom zwiększa się również u osób narażonych na zanieczyszczone środowisko lub silny stres emocjonalny.
Dopóki wolne rodniki są równoważone przez naturalne antyoksydanty organizmu, nie wyrządzają szkód. Jednak ich nadmiar może prowadzić do uszkodzeń białek, lipidów i DNA. Badania laboratoryjne i na modelach zwierzęcych pokazują, że polisacharydy i związki fenolowe z maczużnika chińskiego wykazują działanie antyoksydacyjne, wspierając naturalne mechanizmy ochronne organizmu.
Maczużnik chiński może wspierać zdrowie seksualne mężczyzn, ponieważ w badaniach obserwowano jego wpływ na aktywność komórek Leydiga i potencjalne zwiększenie poziomu testosteronu. Dodatkowo wykazuje właściwości wspierające prawidłową gospodarkę węglowodanową, co może być wartościowe jako element profilaktyki cukrzycy.
Cenne grzyby adaptogenne – jak wpływa reishi na organizm człowieka
Reishi wielokierunkowo oddziałuje na organizm. Stanowi wsparcie dla osób, które często zmagają się z infekcjami, w tym przeziębieniem i grypą. Wspomaga układ odpornościowy dzięki obecności polisacharydów, które regulują aktywność komórek odpornościowych. Jednocześnie może wspierać samopoczucie i redukować zmęczenie.
Wykazano, że reishi wspiera zdrowie układu krążenia, dlatego warto rozważyć jego stosowanie profilaktyczne w celu zmniejszenia ryzyka chorób serca. Może wspomagać redukcję nadciśnienia, poprawę profilu lipidowego oraz wpływać korzystnie na stężenie cukru we krwi.
Reishi posiada także właściwości przeciwzapalne, co może wspierać łagodzenie objawów niektórych schorzeń, takich jak łuszczyca, atopowe zapalenie skóry czy choroba Leśniowskiego-Crohna.
Które grzyby adaptogenne wybrać?
Grzyby adaptogenne różnią się działaniem, co zostało szczegółowo przybliżone w powyższych akapitach. Wszystkie pomagają lepiej radzić sobie ze stresorami, ale przy ich wyborze należy uwzględnić indywidualne potrzeby organizmu.
Bibliografia:
- Awtonomowa A. W., Krasnopolskaja Ł. M., Protioopucholewoje i immunomodulirujuszczije swojstwa trutowika lakirowannogo (Ganoderma Lucidum), Mikologia i Fitopatologija 2013, tom 47, str. 3-11.
- Barbieri A., Vincenzo Quagliariello, Vitale Del Vecchio, Michela Falco, Antonio Luciano, Nagoth Joseph Amruthraj, Guglielmo Nasti, Alessandro Ottaiano, Massimiliano Berretta, Rosario Vincenzo Iaffaioli, Claudio Arra, Anticancer and Anti-Inflammatory Properties of Ganoderma lucidum Extract Effects on Melanoma and Triple-Negative Breast Cancer Treatment, Published online 2017 Feb 28. doi: 10.3390/nu9030210
- Bisko N. A., Mitropolskaja N. J. Gulicz M. P., Olszewskaja O. D., Jatczenko E. A., Perspektiwy ispołzowanija lekarstwiennogo griba Ganoderma Lucidum w leczebno-profiłakticzeskich celjach, Uspiechi medicinskoj mikologii, tom 1, str. 234-235.
- Chen Y., Chen B., Chang M., Huang B.; Functional study of Cordyceps sinensis and cordycepin in male reproduction: a review; Journal of Food and Drug Analysis, 2017, 25(1)
- Grys A., Hołderna-Kędzia E., Łowicki Z.; Ganoderma lucidum – grzyb o cennych właściwościach farmakologicznych; Postępy Fitoterapii, 2011, 1, s. 28-33
- Ivette J. Suarez-Arroyo, Raysa Rosario-Acevedo, Alexandra Aguilar-Perez, Pedro L. Clemente, Luis A. Cubano, Juan Serrano, Robert J. Schneider, Michelle M. Martínez-Montemayor, Anti-Tumor Effects of Ganoderma lucidum (Reishi) in Inflammatory Breast Cancer in In Vivo and In Vitro Models, Published online 2013 Feb 28. doi: 10.1371/journal.pone.0057431
- Karpińska E., Biostymulujące właściwości entomopatogenicznych grzybów z rodzaju Cordyceps; Postępy Fitoterapii, 2011, 4, s. 254-264
- Martínez-Montemayor M.M., Raysa Rosario Acevedo, Elisa Otero-Franqui, Luis. A. Cubano, and Suranganie F. Dharmawardhane, Ganoderma lucidum (Reishi) Inhibits Cancer Cell Growth and Expression of Key Molecules in Inflammatory Breast Cancer, Nutr Cancer. 2011 Oct; 63(7): 1085–1094. Published online 2011 Sep 2. doi: 10.1080/01635581.2011.601845
- Shashkina M. Ya, Shashkin P.N., Sergeev A.V.; Chemical and medicobiological properties of chaga; Pharmaceutical Chemistry Journal, 2006, 40(10), s. 560-568
- Sikora A., Neubauer G.; Nowe stanowiska i występowanie soplówki jeżowatej Hericium erinaceus w Polsce; Chrońmy Przyr. Ojcz, 2015, 71, s. 368-379
- Sun T., Dong W., Jiang G.; Cordyceps militaris Improves Chronic Kidney Disease by Affecting TLR4/NF-κB Redox Signaling Pathway, published correction appears in Oxid Med Cell Longev. 2020
- Zhao H., Zhang Q., Zhao L., Huang X., Wang J., Kang X., Spore Powder of Ganoderma lucidum Improves Cancer-Related Fatigue in Breast Cancer Patients Undergoing Endocrine Therapy: A Pilot Clinical Trial. Evid Based Complement, Alternat Med. 2012; 2012: 809614. doi: 10.1155/2012/809614. Epub 2011 Dec 10.
